Βιβλίο
Η λογοτεχνία στο τετράγωνο
Σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες

Νάσος Βαγενάς
Αθήνα
Πόλις
Αριθμός Έκδοσης: 1
2020
σ. 160
Σχήμα: 21χ12
Δέσιμο: Μαλακό εξώφυλλο
ISBN: 978-960-435-707-9
Κυκλοφορεί - Εκκρεμής εγγραφή
Τιμή: 14.00€ Φ.Π.Α.: 6%
(Τελευταία Ενημέρωση: 22-01-2020)
Περίληψη:

Υπάρχουν δύο κατηγορίες αναγνωστών των μεγάλων συγγραφέων: εκείνοι που διαβάζουν τους μεγάλους συγγραφείς και εκείνοι που διαβάζουν τον Μπόρχες. Η διάκριση αυτή δεν είναι, βέβαια, αξιολογική. Δεν πιστεύω ότι οι αναγνώστες του Μπόρχες αποτελούν μια κατηγορία εκλεκτότερη απ’ ό,τι, λ.χ., οι αναγνώστες του Ντοστογιέφσκι, του Κάφκα ή του Παπαδιαμάντη. Εννοώ απλώς ότι είναι μια κατηγορία διαφορετική. Και τούτο γιατί ο Μπόρχες είναι συγγραφέας που διαφέρει κατά πολύ από τους συγγραφείς που ανέφερα, πολύ περισσότερο απ’ όσο οι συγγραφείς αυτοί διαφέρουν ο ένας από τον άλλο.

Είναι αυτή η διαφορά που κάνει τους θιασώτες του έργου του Μπόρχες να νιώθουν όπως αισθάνονται τα μέλη μιας αίρεσης. Γιατί αυτό που τους ενώνει είναι μια ιδιότυπη αναγνωστική αίσθηση, η οποία παράγεται έξω από τον ορθόδοξο μηχανισμό παραγωγής της λογοτεχνικής εμπειρίας.

Αλλά σε τί συνίσταται η εκφραστική του Μπόρχες; Τί είναι αυτό που της δίνει την πρωτοτυπία της; Η ιδιαιτερότητά της βρίσκεται στο γεγονός ότι, όπως ο Καβάφης, ο Μπόρχες κάνει ποίηση με μέσα όχι ποιητικά, θέλω να πω όχι με τα γνωστά ποιητικά μέσα. Και με ποίηση εννοώ κυρίως τα "διηγήματά" του -τα κείμενα του Μπόρχες που θεωρούνται διηγήματα- και κυρίως εκείνα τα οποία συνθέτουν τα βιβλία του Ficciones και El Aleph, γιατί αυτά πιστεύω πως αποτελούν τις υψηλότερες κατακτήσεις της ποιητικής του τέχνης. Τα κείμενα αυτά δεν είναι ένας νέος τρόπος αφήγησης, όπως πιστεύεται γενικά, αλλά ένας νέος τρόπος ποίησης. Ο Καβάφης κάνει ποίηση με τα μέσα της πεζογραφίας. Ο Μπόρχες κάνει ποίηση με τα μέσα του δοκιμίου. Είναι ένας νέος τρόπος ποίησης σε πεζό, διαφορετικός από εκείνον που έχουμε συνηθίσει, όπως τα ποιήματα του Καβάφη είναι ένας νέος τρόπος ποίησης σε στίχο.

Η άποψη ότι ο Μπόρχες σημαδεύει την έναρξη του λογοτεχνικού μεταμοντερνισμού, την οποία πιπιλίζουν αρκετοί καθηγητές "οι εφευρέτες του μεταμοντέρνου" προκαλεί θυμηδία σε όσους γνωρίζουν πραγματικά το έργο του. Διότι η γραφή του Μπόρχες είναι ο συγκερασμός των -ισμών (το κράμα της λιτότητας και διαύγειας του κλασικισμού, της ενορατικότητας και του πάθους του ρομαντισμού, και της μοντερνιστικής σύνθεσης αυτών των δύο) που, οδηγώντας τη λογοτεχνική γραφή στα έγκατα του πυρήνα της, τα οποία συγχρόνως αποτελούν και τα έσχατα όριά της, πραγματοποιεί μιαν υπέρβασή τους. Η βεβαιότητα αυτών των καθηγητών ότι η λογοτεχνία μπορεί να υπάρξει και χωρίς οργανική μορφή βρίσκεται στους αντίποδες της αναζήτησης από τον Μπόρχες του αρμονικού σύμπαντος ενός γλωσσικού Άλεφ: μιας έκφρασης που, εξαλείφοντας το προπατορικό αμάρτημα της γλώσσας (τη διάσπαση της λέξης σε σημαίνον και σημαινόμενο), να ανακτά (με τη μεγαλύτερη δυνατή περιεκτικότητα και ένταση) τη χαμένη ενότητα του σημείου.

Ν.Β.

Κριτικές - Παρουσιάσεις:
Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης«Η πρωτοτυπία του έγκειται στο ότι αδιαφορεί για την πρωτοτυπία»"Ελεύθερος Τύπος"24/10/2020
Νίκος ΞένιοςΟ Μπόρχες του Νάσου Βαγενάwww.bookpress.gr4/6/2020
Ελένη ΓκίκαΧόρχε-Λουίς Μπόρχες: «προσπαθώ να είμαι αόρατος»"Φιλελεύθερος"25/4/2020
Λαμπρινή Κουζέλη«Νιώθω πολύ ευτυχισμένος στην Ελλάδα»"Το Βήμα"/ "Βιβλία"12/4/2020
Αριστοτέλης ΣαΐνηςΠεριπλανώμενος στον λαβύρινθο του Μπόρχες"Εφημερίδα των Συντακτών"11/4/2020
Βαγγέλης ΧατζηβασιλείουΟ Λαβύρινθος του ανεύρετουwww.oanagnostis.gr6/4/2020
Εύη ΜαλλιαρούΤο ανεξίτηλο στίγμα του Μπόρχες στη λογοτεχνία"Η Καθημερινή"/ "Τέχνες και Γράμματα"22/3/2020
Ευριπίδης ΓαραντούδηςΜπόρχες, το Άλεφ της Λογοτεχνίας"The Athens Review of Books"115Μάρτιος 2020
Κυριακή Μπεϊόγλου«Επιστρέφω 25 αιώνες μετά για να σας ευχαριστήσω…»"Εφημερίδα των Συντακτών"22/2/2020